Over Meister Rongen


Pionier en veelzijdige persoonlijkheid
Elke rechtgeaarde Americaan zal kunnen bevestigen dat “Meister” Martin Rongen gedurende meer dan 60 jaar een sleutelrol heeft vervuld in America. Op veel fronten was hij actief. Maar liefst 47 jaren heeft hij aan de lagere school in America plichtsgetrouw zijn “meesterschap” uitgeoefend en menige inwoner van America heeft hij in zijn klas gehad. Bij het noemen van zijn naam denkt echter niet iedereen direct aan de onderwijzer Rongen. Deze man, met zijn markante kop, is in praktisch heel Limburg bekend geworden om zijn pioniers- en organisatiewerk in dienst van het amateurtoneel en het muziekleven.

Herkomst
Martin Rongen werd “as d’n ennige jong van d’n Oirlose smid” op 27 juli 1904 geboren uit het huwelijk van Antoon Rongen en Petronella Brentjens. Op de lagere school bleek dat hij goed kon leren; dat betekende in vroeger dagen vaak dat de jongeling naar het seminarie zou gaan. Zo verging het ook Martin die, in plaats van zich zoals zijn vader aan de blaasbalg en achter het aambeeld te posteren, werd ingeschreven op het Seminarie bij de paters S.V.D. (Missiehuis St. Willibordus) te Uden van 1916 – 8 februari 1920. Societas Verbi Divini, wat betekent Gezelschap van het Goddelijk Woord. Drie en een half jaar was hij daar student. Er heerste een ijzeren mentaliteit en tucht en slechts eenmaal per jaar mochten de jongens drie weken naar huis.

Zijn vakkenpakket omvatte veel vormen van cultuur, echter met name toneel en muziek. Hij leerde toneel spelen/drama en werd hierin onderricht door Pater Linnebank, docent Nederlands. Verder kreeg hij orgelles, harmoniumles, viool- en zangles. De viool – met lesboek – hebben de ouders van Martin via het Missiehuis, waarschijnlijk in 1916, gekocht bij de Koninklijke Nederlandsche Fabriek van Muziekinstrumenten – voorheen M.J.H. Kessels te Tilburg. In de latere jaren ’30 kocht de fanfare eveneens muziekinstrumenten en bladmuziek (vooral marsen) bij deze fabriek. De viool is in de Tweede Wereldoorlog door Duitse soldaten gestolen en meegenomen. De viooletui is wel teruggevonden.

Na drie en een half jaar was duidelijk dat Martin zijn levensroeping niet zag in het priesterschap. Hij keerde in “de wereld” terug en besloot meester te worden. Hij doorliep enkele jaren de kweekschool in Venlo, alwaar hij in 1923 voor het eindexamen slaagde.

In die jaren was het moeilijk om een aanstelling als onderwijzer te krijgen. Zijn eerste sollicitatiebrief richtte hij tot het schoolbestuur van Castenray, maar hij werd vanwege zijn dienstplicht afgewezen. Toen hij niet lang daarna werd vrijgesteld van dienst, was Castenray inmiddels van de baan. Rongen zocht het verder van huis: in Winterswijk.

Eerste kennismaking met America
Toen hij zijn benoeming in Winterswijk al op zak had, kwam er plotseling een tip van de toenmalige inspecteur van het lager onderwijs, de heer Coenen, om in America te solliciteren. Daar zochten ze een vierde leerkracht. Martin Rongen hapte toe en op 15 juni 1923 kreeg hij – toen pas 18 jaar – officieel zijn aanstelling. America telde in die tijd amper 900 inwoners en er was een openbare school. Vanwege de beperkte ruimte werd Rongen met zijn eerste klas ondergebracht in hetzelfde lokaal als waar reeds een juffrouw met haar pupillen onderdak had gevonden.

Hij verdiende een maandsalaris van 83 gulden; hiervan moest 60 gulden kostgeld worden betaald. Na vier jaar was hij in America al zo goed geacclimatiseerd, dat hij verkering kreeg met een der dorpsgenoten: Maria Jegerings. Hij trouwde met haar op 8 november 1927 en hun huwelijk heeft hun tien kinderen – zes zoons en vier dochters -gebracht.

Martin Rongen is in al die jaren “de Meister” gebleven. Naast de lagere school gaf hij ook landbouwcursussen aan de avondschool. Van het geld dat hij daar verdiende – hij ontving een gulden per uur – werd de eerste kinderwagen gekocht. Verder gaf hij bijles aan leerlingen die na de lagere school hogerop wilden. Daarvoor ontving hij 25 cent per leerling per les. Ook gaf hij een tijdlang les in algemene kennis aan de arbeiders van de DUW – Dienst Uitvoering Werken – in het kamp aan de Griendtsveenseweg.

In 1926 werd er een tweede school gebouwd en Rongen werd per 1 januari 1927 aan de jongensschool geplaatst. Hij heeft met de splitsing in een meisjes- en een jongensschool – die hokjesbeweging, zoals hij dat noemde – altijd moeite gehad. Martin Rongen heeft nooit de ambitie gehad om hoofd van de school te worden. Hij verzuimde welbewust zijn vrije tijd te besteden aan studie, omdat hij een, naar zijn oordeel, hoger doel voor ogen had: meehelpen aan de opbouw van het plaatselijke, regionale en provinciale toneel- en muziekleven. De eerlijke beschouwer moet hem nageven, dat hij dat doel met glans heeft bereikt.

Dienstbaarstelling aan de gemeenschap van America
Schoolmeesters behoorden in die dagen nog tot het ras van zeldzaam hoog ontwikkelde mensen. Zij hadden meer geleerd dan wie ook, de pastoor en de notaris natuurlijk uitgezonderd. Wie een officiële brief geschreven moest hebben, stapte naar de meester. Regelmatig werd dan ook op meester Rongen een beroep gedaan. Hij was een vraagbaak voor zijn dorpsgenoten. Zo is bekend dat hij als enige in America in staat was het spoorboekje te lezen, waardoor veel inwoners een beroep op hem deden als ze een reis moesten ondernemen. Hij schreef ook veel rekesten in verband met bijvoorbeeld vrijstelling voor militaire dienst; hij vulde formulieren in, maakte speeches klaar voor anderen en gaf veel bestuursleden van andere verenigingen adviezen.

Door voor menig Americaans gezinshoofd een brief te schrijven aan de koningin bij de geboorte van hun zevende kind, droeg hij, behalve in eigen gezinsverband, ook langs indirecte weg bij tot een snelle bevolkingsaanwas. Een dergelijke melding leverde het gezinshoofd namelijk 25 gulden op, een bedrag dat toentertijd gelijk stond aan twee weeklonen.

Ook werd op hem vaak een beroep gedaan in geschillen met de gemeentelijke, provinciale of rijksoverheid. Het was dan ook niet vreemd dat hij al op jeugdige leeftijd deel uitmaakte van het bestuur van de plaatselijke vakbond van arbeiders, de zogeheten werkliedenvereniging. En zoals dat zo vaak gaat, rolde hij van het een in het ander. Zo was hij gedurende vele jaren voorzitter van de coöperatie.

Als voorzitter van het Oranjecomité en als penningmeester van de onderlinge waarborgverzekering, het zogenaamde St. Josephfonds (ziektekostenverzekering), verzette hij gedurende vele jaren goed werk.

Zelfs was hij korte tijd voorzitter van de plaatselijke voetbalclub. Hij zette de parochiële bibliotheek op, was jarenlang bestuurslid van het Groene Kruis, voerde tijdens de oorlog het beheer over het voedselbureau en was direct na de oorlog bureauhouder van de HARK (Hulp Actie Rode Kruis). Meteen na de oorlog konden alle mensen hier gratis kleding, schoeisel en dekens verkrijgen. Naast hoofdleider van de Jonge Wacht – een soort scoutingclub, later Jong Nederland America – was hij lid van de burgerwacht, compleet met uniform en gewapend met revolver, te vergelijken met de B.B., de Bescherming Bevolking.
Verder was hij lid van de plaatselijke visclub, die meer het karakter had van een vriendenkring. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het hem nooit gelukt is één vis te verschalken. Meestal kwamen de leden van die club niet verder dan het eerste het beste café (vaak Versleijen in Meterik) om aldaar uitgebreid met elkaar te bespreken wat de meest geloofwaardige verklaring zou zijn om het thuisfront ervan te overtuigen dat het zo’n slecht visweer was. De vis werd ook hier duur betaald.

Onderscheidingen
Onderscheidingen die Martin Rongen ten deel zijn gevallen gedurende zijn lange loopbaan in de muziek- en toneelwereld:

  • Onderscheiding zilveren speld van “Werkverband Katholiek Amateurtoneel” in 1960.
  • Tinnen schaal en speldje van de Provincie Limburg in 1962.
  • Koninklijke Onderscheiding in de Orde van Oranje Nassau in goud op 30 april 1965.
  • Gouden speld met smaragd van de Katholieke Federatie van Muziekbonden in Nederland in 1974 bij gelegenheid van zijn 70e verjaardag.
  • Gouden speld met robijn als hoogste onderscheiding van de Limburgse Muziekbond in 1976 bij gelegenheid van het 50-jarig voorzitterschap van Muziekvereniging St. Caecilia.
  • Zilveren schaal bij gelegenheid van het 50-jarig lidmaatschap van “De vrije Spelers” in 1979.
  • Bronzen sculptuur “Eendagsvlieg” van het Dagblad “De Nieuwe Limburger” in 1980.
  • Eveneens in 1980 een onderscheiding van de Limburgse Federatie van Amateurtoneel: een bronzen sculptuur “De Schaduw” van de bekende beeldend kunstenaar Pater Thomas Rodr. Dit kunstwerk stelt een schaduw voor als symbool van de toneelspeler die op de planken een afschaduwing neerzet van zijn eigen persoonlijkheid en van de rol die hem in het toneelstuk is toebedeeld.
  • Gouden speld met robijn en kroontje van de Federatie van Katholieke Muziekbonden in Nederland in 1981.
  • Gouden speld met smaragd bij het 60-jarig lidmaatschap van het Nederlands Centrum voor Amateurtoneel op 10 november 1984 met vermelding in het N.C.A.-ere-register (Nederlands Centrum voor Amateurkunsten).

Na een rijk gevuld leven overleed meester Rongen op 17 juni 1987, in zijn 83e levensjaar.
Tijdens de indrukwekkende uitvaartdienst in de Americaanse parochiekerk speelde de fanfare “zijn” muziek. Door de klanken heen kon men het verdriet horen om het heengaan van hem met wie het corps tot in het diepst van zijn vezels was verbonden. Maar de boventoon werd gevoerd door een oprecht gevoel van dankbaarheid.

Op 17 juni 2017 werd ter nagedachtenis aan Meister Rongen de officiële opening verricht van de Meister Rongenstraat. Daar werd toen ook een mooi informatiebord bij onthult waarop alle verdiensten van Martin nog eens mooi genoteerd zijn. Bekijk deze onthullingen nu via inamerica.nl. En zie ook het interview met Ab Rongen via de Facebookpagina van Omroep Reindonk.

Op zaterdag 8 september werd er ook nog een prachtig mooi kunstwerk (boomkorf) aan de Meister Rongenstraat onthuld ter ere van Martin. Ook deze onthulling is te bekijken via inamerica.nl. Daar zie je dan ook een uitgebreid videoverslag van deze onthulling via Youtube.

Zo zullen we Meister Rongen nooit vergeten in ons mooie, door ozze meister mee opgebouwde, America…..
Martin bedankt!

Hieronder een fotogalarij met diverse foto’s uit het leven van Meister Rongen.

Download alle foto’s van deze website (167MB)